Προτεινόμενοι Σύνδεσμοι:    greece   -   greece hotels   -   ειδησεις   -   greece news   -   ταβλι στο internet   -   livescore   -   νέα
 easypedia

Easypedia.gr
Ελλάδα
Αρχαία Ελλάδα
Ελληνες
Πρωθυπουργοί
Οικονομία
Γεωγραφία
Ιστορία
Γλώσσα
Πληθυσμός
Μυθολογία
Πολιτισμός & Τέχνες
Ζωγραφική
Θέατρο
Κινηματογράφος
Λογοτεχνία
Μουσική
Αρχιτεκτονική
Γλυπτική
Αθλητισμός
Μυθολογία
Θρησκεία
Θετικές & Φυσικές Επιστήμες
Ανθρωπολογία
Αστρονομία
Βιολογία
Γεωλογία
Επιστήμη υπολογιστών
Μαθηματικά
Τεχνολογία
Φυσική
Χημεία
Ιατρική
Φιλοσοφία & Κοινωνικ. Επιστήμες
Αρχαιολογία
Γλωσσολογία
Οικονομικά
Φιλοσοφία
Ψυχολογία
Γεωγραφία
Ασία
Αφρική
Ευρώπη
Πόλεις
Χώρες
Θάλασσες
Ιστορία
Ελληνική Ιστορία
Αρχαία Ιστορία
Βυζάντιο
Ευρωπαϊκή Ιστορία
Πόλεμοι
Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία
Σύγχρονη Ιστορία
 

Μακεδονία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μακεδονία
Η σύγχρονη γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας δεν ορίζεται επισήμως από κανένα διεθνή οργανισμό ή κράτος. Ειδικές αναφορές την εμφανίζουν να απλώνεται σε πέντε κράτη: Αλβανία, Βουλγαρία, Ελλάδα, ΠΓΔΜ, και Σερβία.
Η σύγχρονη γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας δεν ορίζεται επισήμως από κανένα διεθνή οργανισμό ή κράτος. Ειδικές αναφορές την εμφανίζουν να απλώνεται σε πέντε κράτη: Αλβανία, Βουλγαρία, Ελλάδα, ΠΓΔΜ, και Σερβία. (Χάρτης σε υψηλότερη ανάλυση)
Ιστορικά
Αρχαία Μακεδονία: Προσεγγιστικά όρια του βασιλείου πριν τις εκστρατείες του Μ. Αλεξάνδρου, σύμφωνα με αρχαιολογικά ευρήματα και ιστορικές αναφορές.
Ρωμαϊκή επαρχία: Η Μακεδονία κατελάμβανε περιοχές εκτός της σύγχρονης γεωγραφικής θέσης της προς τα Δυτικά (προσεγγιστικά όρια μέγιστης έκτασης).
Αρχαία Μακεδονία Ρωμαϊκή επαρχία
Βυζαντινό Θέμα:  Η Μακεδονία δεν περιλάμβανε τη Θεσσαλονίκη και κατελάμβανε μόνον το Ανατολικό τμήμα της σύγχρονης γεωγραφικής περιοχής (προσεγγιστικά όρια).
Οθωμανική κτήση: Η Μακεδονία δεν ήταν διοικητικό διαμέρισμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τα σύνορά της μεταβάλλονταν, συνήθως ελάχιστα, από χάρτη σε χάρτη.
Βυζαντινό Θέμα
(προσεγγιστικά όρια)
Οθωμανική κτήση:
(προσεγγιστικά όρια)
«Αν δεν ήταν συγκεχυμένο, δεν θα ήταν Μακεδονία». [1]

Αρχαία Μακεδονία: Προσεγγιστικά όρια του βασιλείου πριν τις εκστρατείες του Μ. Αλεξάνδρου, σύμφωνα με αρχαιολογικά ευρήματα και ιστορικές αναφορές.
Ρωμαϊκή επαρχία: Η Μακεδονία κατελάμβανε περιοχές εκτός της σύγχρονης γεωγραφικής θέσης της προς τα Δυτικά (προσεγγιστικά όρια μέγιστης έκτασης).
Βυζαντινό Θέμα: Η Μακεδονία δεν περιλάμβανε τη Θεσσαλονίκη και κατελάμβανε μόνον το Ανατολικό τμήμα της σύγχρονης γεωγραφικής περιοχής (προσεγγιστικά όρια).
Οθωμανική κτήση: Κατά τους τέσσερις πρώτους αιώνες της Οθωμανικής κτήσης, μερικοί ακαδημαϊκοί της δύσης αντιλαμβάνονταν τη Μακεδονία με βάση τους Ελληνορωμαϊκούς γεωγράφους.[2] Η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν είχε διοικητικό διαμέρισμα με το όνομα αυτό.[2] Στις αρχές του 19ου αιώνα, ο ορισμός της Μακεδονίας από τους περισσότερους λόγιους, ταυτιζόταν περίπου με τον σημερινό, ενώ ελάχιστοι παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές.[2]

Γεωγραφικά
Η σύγχρονη γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας δεν ορίζεται επισήμως από κανένα διεθνή οργανισμό ή κράτος. Ειδικές αναφορές την εμφανίζουν να απλώνεται σε πέντε χώρες: Αλβανία, Βουλγαρία, Ελλάδα, ΠΓΔΜ, και Σερβία.

        Κύρια τμήματα:

        ΜακεδονίαΣ-[1]Ελληνική Μακεδονία)
        ΜπλαγκόεβγκραντΣ-[2]Βουλγαρική Μακεδονία)
        Π.Γ.Δ.M. (πρώην Γιουγκοσλαβική Μακεδονία)

        Μικρότερες περιοχές:

        Μάλα Πρέσπα και Γκόλο Μπάρντο (στην Αλβανία)
        Γκόρα και Προχόρ Πετσίνσκι (στη Σερβία)


Η Μακεδονία είναι και γεωγραφική, και ιστορική περιοχή της Βαλκανικής χερσονήσου(αν και οι δύο αυτές εκτάσεις δεν ταυτίζονται) στην νοτιανατολική Ευρώπη. Τα σημερινά, γεωγραφικά της όρια ( εμβαδόν περίπου 67.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα ) τέθηκαν σε χαρτογραφική βάση, το τέλος του 19ου αιώνα κατά την τελική πτώση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, αν και η περιοχή δεν προσφέρεται ως μία ενιαία γεωγραφική οντότητα (βλέπε, H.R. Wilkinson 1951 και αγγλική βικι). Χονδρικά τα λεγόμενα όρια της Μακεδονίας είναι βόρεια μέχρι την πόλη των Σκοπίων, ανατολικά την οροσειρά της Ροδόπης και την κοιλάδα του Νέστου, νότια την κοιλάδα των Τεμπών, και δυτικά τον ορεινό όγκο της Πίνδου. Η περιοχή περιλαμβάνει τις κοίτες (από τα δυτικά προς τα ανατολικά) των Αλιάκμονα, Βαρδάρη/Αξιού και του Στρυμώνα ποταμών (εκ των οποίων ο Βαρδάρης καταλαμβάνει μακράν την μεγαλύτερη έκταση) και τις πεδιάδες γύρω από την Θεσσαλονίκη και τις Σέρρες.

Η περιοχή μοιράζεται ανάμεσα στην Ελλάδα με το 52,4% της περιοχής και το 52,9% πληθυσμού, (μοιράζεται ανάμεσα στις τρεις Περιφέρειες της Κεντρικής Μακεδονίας, Δυτικής Μακεδονίας, και Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης), την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας με το 38%, και την Βουλγαρία με περιπου το 10%, στην περιοχή του Μπλαγκόεβγκραντ. Το Ελληνικό κομμάτι ή διαμέρισμα της Μακεδονίας αναφέρεται κάποτε (αποκλειστικά από τους μη Έλληνες) σαν "Ελληνική Μακεδονία" ή "Μακεδονία του Αιγαίου", η ΠΓΔΜ ως "Μακεδονία του Βαρδάρη" ή "Νότιoς Σερβία", και το βουλγαρικό κομμάτι ως "Μακεδονία του Πίριν" και ως περιοχή τoυ Μπλαγκόεβγκραντ.



Πίνακας περιεχομένων

Γενικά

Η Μακεδονία σήμερα αποτελεί ένα ανεπίσημο γεωγραφικό διαμέρισμα, το μεγαλύτερο σε έκταση, της Ελληνικής επικράτειας οριζόμενο προς Β. από τα σύνορα με την Π.Γ.Δ.Μ. (F.Y.R.O.M.), και Βουλγαρία, προς Ν. από τη Θεσσαλία και Αιγαίο Πέλαγος, προς Α. από τη Δυτική Θράκη και Δ. από την Ήπειρο και Αλβανία.


Ειδικότερα τα σύνορα του διαμερίσματος αυτού είναι: Νότια το Αιγαίο Πέλαγος, από τις εκβολές του ποταμού Νέστου, στη δυτική πλευρά της Θράκης, έως τη παραλία Αιγάνης, κοντά στο Πλαταμώνα, στη βόρεια πλευρά της Θεσσαλίας. Στη συνέχεια προς Ν. σύνορα του διαμερίσματος είναι οι νομοί Λαρίσης και Τρικάλων της Θεσσαλίας ως και ένα τμήμα της Ηπείρου έως τη κορυφή Μαυροβούνι της Πίνδου. Δυτικά δε είναι η Ήπειρος από τη κορυφή Μαυροβούνι ως τη λίμνη Μεγάλη Πρέσπα. Και προς Β. είναι τα σύνορα της Π.Γ.Δ.Μ. (F.Y.R.O.M.) σε μήκος 244 χλμ. και συνέχεια τα σύνορα της Βουλγαρίας με ίσο περίπου μήκος. Τέλος Α. είναι ο Νομός Ξάνθης της Θράκης, με φυσική διαχωριστική γραμμή κατά το μεγαλύτερο μέρος με τον ποταμό Νέστο. Η συνολική έκταση της Μακεδονίας φθάνει τα 34.231 τετρ.χλμ.

Εθνική κατανομή στα Βαλκάνια και την Μικρά Ασία το 1923 από το Historical Atlas του William R. Shepherd, New York (ο χάρτης δεν περιλαμβάνει την ανταλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας του 1923).
Εθνική κατανομή στα Βαλκάνια και την Μικρά Ασία το 1923 από το Historical Atlas του William R. Shepherd, New York (ο χάρτης δεν περιλαμβάνει την ανταλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας του 1923).

Οι γεωγραφικές συντεταγμένες της Μακεδονίας στα όρια αυτά είναι: Πλάτος (φ) 39° 50’ Βόρειο ως και 41° 32’ Β, Μήκος (λ) 20° 47’ Ανατολικό και 24° 47’ Α. Οι μέσες συντεταγμένες είναι (φ) 40° 30’ Β και (λ) 23° 00’ Α. που συμπίπτουν με τη θέση του χωρίου Νέο Ρύσιο στο Νομό Θεσσαλονίκης. Τα δύο από τα τρία «τριεθνή» σημεία των Ελληνικών συνόρων βρίσκονται στα Μακεδονικά σύνορα, το ένα εντός της λίμνης Μεγάλη Πρέσπα, νότια της νησίδας Μάλι Γκραντ ή Αχίλλειον, το δε άλλο επί κορυφής του όρους Μπέλλες (Κερκίνη) με υψόμετρο 1.883 μ. (το τρίτο βρίσκεται στα σύνορα της Θράκης).

Όνομα

Κύριο άρθρο: Ετυμολογία του ονόματος Μακεδονία

Το όνομά της Μακεδονίας προέρχεται από την Ελληνική μυθολογία, που πέρασε στη κυρίως αρχαία ιστορία και που πρώτος την κατέγραψε ο Ηρόδοτος (Ε 17).

Ο Όμηρος φαίνεται να αγνοεί το όνομα «Μακεδονία» και «Μακεδόνες». Γι΄ αυτόν οι πολεμιστές από τη χώρα που αρδεύει ο Αξιός είναι οι Παίονες και χώρα τους η Παιονία (Ιλιάδα Β’ 848, Π’ 287 και Φ’ 152). Πιθανά αυτό να μαρτυρά ότι η τότε Μακεδονία ήταν ηπειρωτική χώρα μακράν του Αξιού και δεν είχε λόγους συμμετοχής σε ναυτικές εκστρατείες. Βέβαια ο Ηρόδοτος θεωρεί τους Παίονες αποίκους των Τευκρών της Τροίας.Επιπλέον, άλλοι σύμμαχοί τους είναι οι Θράκες και οι Ενετοί. Αν σε αυτά προσθέσουμε και το ότι οι Θράκες ήρθαν στην Πιερία λίγο πριν τον Τρωικό πόλεμο(ενώ περιέργως το όνομα Πιερίς είναι ελληνικό, πιθανόν σημαίνει πλούσια γη και συναντάται σε βουνό της Βοιοτίας και σε μια πηγή της Πελοποννήσου) και ο πανάρχαιος χερσαίος εμπορικός δρόμος που ένωνε Αιγαίο (Τροία) και Αδριατική (Ενετοί)περνάει από Θράκη,Κεντρική Πεδιάδα Μακεδονίας, Εορδαία, Λυγκηστίδα, Λιχνιδό και Ιλλυρία τότε μπορούμε να πούμε ότι η Τροία θέλοντας να ελέγχει το χερσαίο εμπόριο μιας και οι Έλληνες της διέκοψαν το θαλάσσιο χρησιμοποίησε αποίκους της (Παίονες) και συμμάχους της (Θράκες),για να ελέγχει τις ευαίσθητες περιοχές της χερσαίας οδού. Έτσι Παίονες και Θράκες εκτοπίσαν ήδη υπάρχοντες ελληνόφωνες πληθυσμούς από τις περιοχές Ημαθία/Αμαθίς (αμμώδης χώρα) και Πιερίς(πλούσια χώρα) μιας και τα ονόματα αυτά είναι ελληνικά και προϋπήρχαν πριν από την ιστορική προσάρτησή τους από τους Μακεδόνες (650π.Χ.). Το γεγονός ότι ο Ησίοδος θέλει το Μάγνητα καιτο Μακεδόνα αδέλφια και γιους της Θυίας του Δευκαλίονα και του Δία και ότι κατοικούσαν τη χώρα γύρω από τον Όλυμπο μας ωθεί στο να υποθέσουμε ότι αυτοί οι λαοί διώχθηκαν από Θράκες και Παίονες. Έτσι οι Μάγνητες κατέβηκαν στην Μαγνησία και οι Μακεδόνες περιορίστηκαν σαν ποιμενικός λαός πανω στα Πιέρια όρη. Η "Μακεδονίς Γη" του Ηροδότου είναι η περιοχή που περιλανβάνει τον ορεινό όγκο των Πιερίων (Μακεδονικόν Όρος) και το μέρος της Κεντρικής Πεδιάδας κάτω από την ένωση Αλιάκμονα και Λουδία. Το ότι ο Αλιάκμονας έρρεε πιο βόρεια και συνέσμιγε με το Λουδία ποταμό μας το μαρτυρεί ο Ηρόδοτος στο βιβλίο 7 όταν περιγράφει την μετακίνηση του Περσικού στρατού του Ξέρξη στη Μακεδονία. Έτσι Η Μακεδονίς γή ήταν ανάμεσα στην τότε Πιερία (παραθαλάσσια Πιερία)και τη Βοττιαία (το άνω μέρος της Κεντρικής πεδιάδας που ονομάστηκε έτσι από τους Μινωικούς Κρήτες αποίκους υπό τον αρχηγό τους Βόττονα (περίπου 1400π.Χ.).Όσον αφορά συγκεκριμένα τους Μακεδόνες αυτοί ανήκουν στον ευρύ κλάδο των βορειοδυτικών ελληνικών φύλων (ΒΔΕΦ).Κατά τη μεγάλη Αιγαιακή μετακίνηση αμέσως μετά τον Τρωικό πόλεμο (1200-1000 π.Χ.) και η οποία προκλήθηκε από την κάθοδο στα νότια βαλκάνια των Φρυγών(φορείς του πολιτισμού του Lausitz),τα ΒΔΕΦ πιέστηκαν και αναγκάστηκαν να μετακινηθούν.

Έτσι οι Δωριείς από την Πίνδο κατέληξαν στην Πελοπόννησο , οι Θεσσαλοί από τη Θεσπρωτία κατέληξαν στην περιοχή που φέρει το όνομά τους (Θεσσαλία) και πιο πριν λεγόταν Άργος Πελασγικόν. Οι Μακεδόνες κατοικούσαν αρχικά στην περιοχή της Ορέστιδος που τότε λεγόταν Μάκετα και οι Μακεδόνες Μακέτες. Διώχθηκαν από εκεί από τους Ορέστες που ονόμασαν την περιοχή τους Ορεστίδα και εγκαταστάθηκαν στη νότια όχθη της κάτω κοιλάδας του Αλιάκμονα σαν Μακεδνοί. Από εκέι , ακόμα μια φορά διώχθηκαν από Τυμφαίους και Ελιμιώτες και συσσορέυτηκαν στα Πιέρια Όρη σαν Μακεδόνες.Στα τελευταία στάδια της μετακίνησής τους ήρθαν σε επαφή με Αιολόφωνους Έλληνες (Περραιβούς και Μάγνητες) και ίσως αυτό να εξηγεί το ότι η Μακεδονική είναι μια ΕΛΛΗΝΙΚΗ διάλεκτος που σχετίζεται περισσότερο με την βορειοδυτική ελληνική , αλλά έχει αρκετά στοιχεία αιολικής (διπλασιασμός ορισμένων συμφώνων και περικοπή ορισμένων προθέσεων κ.α.).Το γεγονός ότι ο Ηρόδοτος (1.56.3) αναφέρει τους Δωριείς σαν "Μακεδνούς που κατέβηκαν" σημαίνει δύο πράγματα.Ότι οι Δωριείς και οι Μακεδνοί σε κάποια φάση της πορείας τους συζούσαν (πιθανόν στο όρος Βοιον)ή ότι οι Δωριείς ήταν ένα υποφύλο του ευρύτερου φύλου των Μακεδόνων.Η οργάνωση σε φυλές και υποφύλα είναι κοινή σε όλα τα ΒΔΕΦ της Ηπείρου και της Μακεδονίας.Έτσι τα μεγάλα ηπειρωτικά φύλα Μολοσσοί και Χάονες έχουν διάφορα υποφύλα π.χ. Εγχελάνες, Δασσαρέτιοι,Παραυαίοι(οι δίπλα από τον Αωό που λεγόταν διαλεκτικά και Αίας), ενώ στη Μακεδονία υποφύλο των Ορεστών ήταν οι Τρικλάρες και ίσως οι Αργεάδες να είναι ένα υποφύλο των Μακεδόνων και όχι το όνομα του Βασιλικού τους οίκοι.Το όνομα του οίκου ήταν Τημενίδες και το Αργεάδες είναι πατρωνυμικό (γιοι του Αργέα) και όχι τοπωνύμικό (από το Άργος = Αργείοι).Έτσι οι Αργεάδες είναι πιο πιθανόν να είναι ένα υποφύλο των Μακεδόνων με επόνυμο γενάρχη τον Αργέα.Το όνομα Αργέας δεν είναι τυχαίο. Άργος σημαίνει πεδιάδα και επίσης γνωρίζουμε ότι οι Αργεάδες ηγήθηκαν της προσάρτησης της Κεντρικής Πεδιάδας από τους Μακεδόνες.Άρα οι Αργεάδες ίσως ήταν το πρώτο υποφύλο ορεσείβιων νομαδικών ποιμένων που εξοικιώθηκαν με την γεωργία και την εγκατάσταση σε κάμπο και γι'αυτό επιθύμησαν πρώτη την προσάρτηση της Κεντρικής Πεδίάδας.Η επεκτατική πορεία των Μακεδόνων από τα Πιέρια Όρη διαιρείται σε τρεις φάσεις. Πρώτα έδιωξαν τους Θ΄ρακες από την Πιερία και προσάρτησαν το μέρος της Κεντρικής Πεδιάδας κάτω από την ένωση Αλιάκμονα και Λουδία.Αυτό το στάδιο εκφράζεται μυθολογικά από τον Μαρσύα Μακεδόνα (ιστορικό σύγχρονο του Μεγάλου Αλεξάνδρου από την Πέλλα) που θέλει σαν γιους του Μακεδόνα τον Πίερο και τον Άμαθο.Σε δέυτερη φάση προσάρτησαν και το βόρειο τμήμα της Κεντρικής Πεδιάδας διώχνοντας τους Βοττιαίους στην Χαλκιδική (Βοττική)και τους Άλμωπες από την Αλμωπία και κατέκτησαν την Εορδαία διώχνοντας τους Εορδούς πάλι στην Χαλκιδική (Φύσκα).Σε αυτή τη φάση το ανατολικό σύνορο της Μακεδονίας ήταν ο Αξιός καιτο Δυτικό η Βεγορίτιδα λίμνη.Σε τρίτη φάση οι Μακεδόνες επεκτάθηκαν ανατολικά προς την Χαλκιδική και τον Στρυμώνα και δυτικά προσάρτησαν πολιτικά τα ήδη ελληνόφωνα βασίλεια της Άνω (δυτικής,ορεινής) Μακεδονίας :Ελίμεια,Ορεστίς,Λύγκηστίς,Πελαγονία,Τυμφαία.Πολιτική προσάρτηση σημαίνει ότι από Μολοσσικές φυλές γίναν Μακεδονικές φυλές. Είναι γνωστή η ευκολία με την οποία αργότερα οι Ορεστές και οι Τυμφαίοι "μεταπηδούσαν" πολιτικά ανάμεσα σε Μολοσσία και Μακεδονία ανάλογα με το πως τους βόλευε.Με την άυξηση του κράτους τους , ο όρος Μακεδονίς (η αρχική εστία επέκτασης) ξεχάστηκε και όλη η περιοχή έγινε Μακεδονία.

Έχοντας κατά νου την πορεία αυτού του λαού επιστρέφουμε στην ετυμολογία του ονόματος Μακεδονία και Μακεδών.Προέρχεται από το Μακ+δων που σημαίνει ψηλή γη και κατ΄επέκταση ορεσείβιος. Ανάλογη κατάληξη έχει ο Ποσειδών=πόσις+δων=άντρας της γης=στα Δωρικά Ποτίδας. Ο πιο παλιός όρος για τη γη είναι "γδων".Κάποιες ελληνικές φυλές αφαίρεσαν το δ και έμεινε "γων,γην,γαν,γαιαν".Άλλοι πάλι αφαίρεσαν το γ και έμεινε "δων,δη,δα" (π.χ. Δήμητρα=Δήμητηρ= μητέρα γη).Τέλος άλλοι "μαλάκωσαν" το γδων σε "χθων".Έτσι στην πρώιμη Αθήνα ο Ποσειδόνας από σύζυγος της γης (Πόσις γδων) έγινε εραστής της γης (Ερεχθών -> Ερεχθεύς)΄. Μία άλλη παραλλαγή του γδων είναι "κτων" εξού και αμφικτών=κοινή γη .

Ο "πατέρας" της Ιστορίας, ο Ηρόδοτος, ονομάζει Μακεδονία την πέρα της Πρασιάδας λίμνης και του Δυσώδους όρους χώρα (Ε 18) που ορίζεται προς Ν. από τον Πηνειό και τον Όλυμπο (Ζ’ 173), άλλως «Μακεδονίς» (Ζ 127). Οι κάτοικοι αυτής, Μακεδόνες (Ε 18) ή Μακεδνόν έθνος (Α 56, Η 43) ήταν Ελληνικό φύλο και μάλιστα, ήταν κατ΄ εκείνον Δωρικό γένος που κατοικούσε πρώτα στη Φθιώτιδα επί Δευκαλίωνα, παρά την Όσσα και τον Όλυμπο επί Δώρου και που τελικά εκδιώχθηκε από τους Καδμείους και κατέφυγε στη Πίνδο (Α 56).

Στην Ελληνική μυθολογία υπάρχουν τρεις παραδόσεις για το όνομα της Μακεδονίας:

  1. Aπό τον γενάρχη Μακεδόνα το γιο του Αιόλου (Ελιαν . απόσπ. 46).
  2. Από τον Μακεδόνα τον γιο του Λυκάονα (Βασιλέα της Ημαθίας), πατέρα της Πίνδου και
  3. Το όνομα οφείλεται στον Μακεδόνα τον γιο του Δία και της Θυίας, κόρης του Δευκαλίωνα που απέκτησε τα τέκνα Άμαθον και Πίερον από το όνομα του οποίου ονομάστηκαν τα Πιέρια όρη.(Ησιόδου απόσπ. XXVI).

Ετυμολογικά το όνομα των Μακεδόνων όπως και εκείνο της χώρας των καθώς και τα Μακεδνός, Μάγνης, Μακέτης, λογίζεται από τη δωρική ρίζα μακ- από την οποία παράγονται οι λέξεις μακεδνός (Οδύσσεια η’ 106 = ευμήκης), μάκεδνα, μακεδανός, μηκεδανός, μάκαρ, μακρός, μήκος, magnus κλπ. και σημαίνει επομένως τους ψηλούς σε ανάστημα, τους ορεσίβιους. (Σημ. στη δωρική μάκος = μήκος)

Έχοντας λοιπόν υπ΄ όψη όλα τα παραπάνω, κείμενα του Ομήρου, Ηροδότου, τις τρεις παραδόσεις της Ελληνικής μυθολογίας (Ησιόδου) και την ετυμολογία της λέξεως οδηγούμαστε αναμφίβολα στα ακόλουθα ασφαλή συμπεράσματα:

α) Ο Μακεδών εκ της ετυμολογίας ανήκε στην Ελληνική φυλή των Δωριέων. Κοινό στοιχείο και στις τρεις παραδόσεις είναι ότι ήταν γενάρχης Ηγεμών, και τούτο είναι πολύ φυσικό, αφού η ιστορία του ανάγεται στην εποχή της «Θεϊκής Ηρωικής Βασιλείας» δηλαδή της εποχής που οι ηγεμόνες επιζητούσαν θεϊκή καταγωγή και ηρωικές πράξεις.

β) Εκ της τρίτης παράδοσης ο Μακεδών φέρεται μόλις εγγονός του Δευκαλίωνα δηλαδή πολύ κοντά στην εποχή του κατακλυσμού του Δευκαλίωνα. Τούτο και μόνο το στοιχείο δικαιολογεί την αναγκαστική φυγή, εκ της ανύψωσης της στάθμης της θάλασσας, από πεδινή περιοχή σε ορεινή. Είναι ακριβώς η περίοδος που ο Όλυμπος θεοποιείται ως το τελευταίο πιθανό σημείο καταφυγής, λόγω του ύψους του. Κατά την ορεινή διαμονή των φυλών και τη γνωριμία τους με τους ορεινούς όγκους κατέστη τότε η ανάγκη ονοματοδοσίας τους. Γεγονός που συνέβη εκ των ονομάτων των διαδόχων (παιδιών) του Μακεδόνα Ηγεμόνα, που εγκαταστάθηκαν σε άλλα όρη. Μετά την υποχώρηση των υδάτων οι επονομαζόμενοι τότε Δωριείς κατέβηκαν στις παρυφές των ορέων (Επιστροφή των Ηρακλειδών) και δημιούργησαν τους πρώτους οικισμούς της νέας Χώρας της Μακεδονίας που επιβεβαίωσε εν προκειμένω στην Ημαθία η αρχαιολογική σκαπάνη.

Βασιλείς της Μακεδονίας

Κύριο άρθρο: Βασιλείς της Μακεδονίας και Μακεδονικό βασίλειο
Το αστέρι της Βεργίνας είναι ένα  ιστορικό ελληνικό σύμβολο της Μακεδονικής Βασιλικής Δυναστείας του Φιλίππου Β' και του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Το αστέρι της Βεργίνας είναι ένα ιστορικό ελληνικό σύμβολο της Μακεδονικής Βασιλικής Δυναστείας του Φιλίππου Β' και του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Προϊστορική περίοδος

Είναι αδύνατος ο προσδιορισμός της αρχής αυτής της περιόδου που μπορεί να είναι από τον 12ο αιώνα π.Χ. Κάποια σαφή όμως στοιχεία προσδιορισμού υπάρχουν για τον 8ο αιώνα ενώ ακριβή ιστορικά στοιχεία υπάρχουν από τον 6ο π.Χ αιώνα, αρχή της ιστορικής περιόδου.

Προϊστορική περίοδος (8ος – 6ος π.Χ. αι.).

Αρχαίος Μακεδονικός στην Πτολεμαϊδα
Αρχαίος Μακεδονικός στην Πτολεμαϊδα

1. Μακεδών (Γενάρχης). Γιος του Αιόλου ή του Βασιλέως της Αιγύπτου Οσίριδος. (Διοδ. Ι. 18, 20). Ή Μακεδών ή Μάκεδνος (Γενάρχης). Γιος του Βασιλέως της Αρκαδίας Λυκάονος (γιου του Πελασγού) (Απολλοδ. ΙΙΙ 8, 1). Ή Μακεδών (γενάρχης). Γιος του Διός και της Θυίας, κόρης του Δευκαλίωνα. (Στεφ. Βυζάντιος εις λ. Μακεδονία). Εκ των παραπάνω συνάγεται ότι ο γενάρχης του βασιλικού οίκου της Μακεδονίας ήταν Αργείος Ηρακλείδης στη καταγωγή. Οι παραδόσεις αυτές βρίσκονται σε πλήρη αρμονία με τη μαρτυρία του Ηρόδοτου ότι το Μακεδονικό έθνος ήταν Ελληνικό φύλο και μάλιστα Δωρικό, που μετακινούμενο από τη Εστιαιώτιδα της Θεσσαλίας (αρχικά) κατοίκησε στις παρυφές της Πίνδου.

2. Κάρανος (8ος π.Χ. αι.). Γενάρχης, ιδρυτής της βασιλικής Μακεδονικής δυναστείας του πρώτου κράτους με πρωτεύουσα τις Αιγές (σημ. πόλη Έδεσσα), (πάντα κατά τον Θεόπομπο που μάλλον εξ αυτού επαναλαμβάνει και μαρτυρεί ο Διόδωρος). Απόγονος του Ηρακλείδη Τημένου, Βασιλέως της Αργολίδας, που εκστράτευσε από το Άργος και καταλαμβάνοντας τη περιοχή ΒΑ της Πίνδου θεμελίωσε πρώτος τη δυναστεία. Σ΄ αυτή, τη κατά παράδοση καταγωγή από τον Ηρακλή πάντες οι μετά ταύτα Βασιλείς στήριξαν τη προέλευσή τους. Διάδοχοι του Κάρανου ήταν ο Κοίνος και ο Θουρίμας.

Η δυναστεία του Κάρανου βασίλευσε 72 έτη.

3. Κατ' άλλους γενάρχης και θεμελιωτής του βασιλικού οίκου της Μακεδονίας ήταν ο Αργέας (εξ ου και καλούνταν Αργεάδες τα μέλη της μακεδονικής δυναστείας) που φθάνοντας από το Άργος παρά τις πηγές του Αλιάκμονα εγκαταστάθηκε στην Ημαθία.

4. Τέλος θεμελιωτής του Μακεδονικού κράτους κατά την παράδοση του Ηρόδοτου (Η’ 137 κ επ.) (και που ήταν η πλέον επικρατούσα) ήταν ο εξ Άργους Ηρακλείδης Περδίκκας απόγονος του Τημένου. Σαφής και η περί αυτού μαρτυρία του Θουκυδίδη (ΙΙ 99 και V 80)

Δυναστεία των Αργεάδων

  • Περδίκκας (729-678 π.Χ.) ή 700 π.Χ.
  • Αργαίος Α' (; - μέχρι 640)
  • Φίλιππος Α' (621-588) ή 640-602
  • Αέρωπος Α' (602-576)
  • Αλκέτας Α' (576-547)
  • Αμύντας Α' (547 ή 540-498)


Πρώτη ιστορική περίοδος

Φίλιππος Β'. Ο πάτερας του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Φίλιππος Β'. Ο πάτερας του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Το άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στην παραλία της Θεσσαλονίκης.
Το άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στην παραλία της Θεσσαλονίκης.
Προτομή του Πτολεμαίου του Σωτήρα   στο Μουσείο  του Λούβρου
Προτομή του Πτολεμαίου του Σωτήρα στο Μουσείο του Λούβρου

Περίοδος (498 - 359)

Δεκαετής αναρχία (399-389)

  • Ορέστης (399-396). Ανήλικος γιος του Αρχέλαου.
  • Αέροπος Β' (396-392). Δυναστεία των Λυγκιστών.
  • Αμύντας Β' (ο μικρός) (392-390)
  • Παυσανίας (390-389). Γιος του Αερόπου Β'.

Τέλος της δεκαετούς πολιτειακής αναρχίας.

  • Αμύντας Γ' (389-383). Γιος του Αρριδαίου, της Δυναστείας των Λυγκιστών.
  • Αργαίος Β' (383-381). Αδελφός του Παυσανία(;).
  • Αμύντας Γ' (381-369)
  • Αλέξανδρος Β' (369-368). Πρωτότοκος γιος του Αμύντα Γ.
  • Ευριδίκη (Βασιλομήτωρ)- Πτολεμαίος (ο Αλωρίτης) (Επίτροπος διαδόχων) (368-365)
  • Περδίκας Γ' (365-359). Γιος του Αμύντα Γ

Δεύτερη ιστορική περίοδος

Περίοδος (359-323 π.Χ.)

Τρίτη ιστορική περίοδος

  • Φίλιππος Γ ο Αριδαίος (323-317) (ετεροθαλής αδελφός Μ. Αλεξάνδρου)
  • Αλέξανδρος Δ (323-311) με αντιβασιλείς τους Αντίπατρο μέχρι 319, Πολυσπέρχοντα μέχρι 316, Κάσσανδρο μέχρι 311.
  • Κάσσανδρος (311-297) - (ή 306-297) Γιος του Αντίπατρου
  • Αντίπατρος Α (297-295) Γιος του Κάσσανδρου
  • Αλέξανδρος Ε (297-295) Γιος του Κάσσανδρου
  • Δημήτριος Α ο πολιορκητής (295-287)
  • Λυσίμαχος (287-276)
  • Πτολεμαίος Κεραυνός (276)
  • Μελέαργος 276 (2 μήνες)
  • Αντίπατρος Β 276 (45 ημέρες) Γιος του Φιλίππου αδελφού του Κάσσανδρου.
  • Μικρό Πολιτειακό κενό - Σωσθένης, στρατηγός Μακεδονίας.


Δυναστεία των Αντιγονιδών

  • Αντίγονος Β ο γονατάς (276-239) - Γιος του Δημητρίου του Πολιορκητή
  • Δημήτριος Β ο καλός (239-229) - Γιος του Αντίγονου Β
  • Αντίγονος Γ ο Δώσωνας (229-220) - Ξάδελφος του Δημητρίου Β - Επίτροπος Διαδόχου Φιλίππου.
  • Φίλιππος Ε (220-179) Γιος του Δημητρίου Β
  • Περσέας (179-168). - Γιος του Φιλίππου Ε.

Γεωγραφία

Αρχαία Γεωγραφία

Αξιοσημείωτη τυγχάνει, για οποιονδήποτε ερευνητή, η δυσκολία που φαίνεται πως αντιμετώπιζαν από την αρχαία ακόμη εποχή οι τότε αρχαίοι συγγραφείς ώστε να αποδώσουν ορθά τα γεωγραφικά όρια αυτού του Βασιλείου, που από τα κείμενά τους δείχνουν πως ή δεν τα γνώριζαν (αμφίβολο) ή δεν προλάβαιναν (τις αλλαγές) ή και να συγχέανε τα γεωγραφικά όρια με εκείνα τα πολιτικά (μετά από επιχειρήσεις). Και η παρατήρηση αυτή δυστυχώς διαπιστώνεται (ίσως να διαιωνίζεται) μέχρι και σήμερα.

Έτσι καθίσταται αναγκαίο ως μοναδικός τρόπος εξαγωγής ασφαλών συμπερασμάτων αφενός μεν η παράθεση γνωμών των αρχαίων ιστορικών και αφετέρου η παρακολούθηση της ανάπτυξης του Βασιλείου της Μακεδονίας από τις επιχειρήσεις του εκάστου Βασιλέως, και τις υπαγωγές της χώρας στις επόμενες περιόδους παράλληλα με τις εκάστοτε ονομασίες της, μέχρι σήμερα .

Άξιο προσοχής ακόμη σημείο είναι ότι οι Χώρες στην αρχαιότητα ονομάζονταν από το όνομα των κατοίκων τους και όχι οι κάτοικοι από το όνομα της χώρας που έμεναν, το δε όνομά τους προήρχετο από το όνομα του Ιδρυτή ή Γενάρχη του έθνους των.

Θέσεις Ιστορικών

  • Ηρόδοτος : Ο Ηρόδοτος θεωρούσε το βόρειο όριο μεταξύ της Μακεδονίδος και της Βοττιαίας την συνένωση των ποταμών Λουδία και Αλιάκμονα :

(7.127) «...μέχρι Λυδίεώ τε ποταμού και Αλιάκμονος , οι ουρίζουσι γην την Βοττιαιίδα τε και Μακεδονίδα , ες τωυτό ρέεθρον ύδωρ συμμίσγοντες.» Από την περιγραφή του Ηροδότου πρέπει να υποθέσουμε ότι στα χρόνια του ο Αλιάκμονας προχωρούσε βορειότερα μέχρι το Λουδία και ενωμένοι οι δύο ποταμοί χύναν τα νερά τους στο Θερμαϊκό. Έτσι η «Μακεδονίς γη»του Ηροδότου περιλαμβάνει τους σημερινούς νομούς Πιερίας και Ημαθίας.

  • Θουκυδίδης: Ο Θουκύδίδης που ζούσε πριν τη κατάληψη της Οδομαντικής και της Ηδωνίδας υπό του Φιλίππου θεωρούσε ανατολικό όριο τον Στρυμώνα ποταμό.
  • Στράβων: (Εστίν ουν Ελλάς και η Μακεδονία) O Στράβων θέτει ως δυτικό όριο της Μακεδονίας τον Πυλώνα, σταθμός της Εγνατίας οδού στο λαιμό του όρους παρά την ανατολική όχθη της Λυχνίτιδας λίμνης που συνδέει τα βόρεια της Πίνδου με το μεσημβρινό κλάδο του Σκάρδου), διακρίνοντας και τη Μακεδονία της Ιλλυρίας (Ζ'323). Ανατολικό όριο ακολουθεί τον Θουκυδίδη θεωρώντας τον Στρυμώνα (Β 99). Ως νότιο δε όριο θέτει περίεργα αντί των φυσικών ορίων (Πηνειός, Όλυμπος, Καμβούνια, Πίνδος) την από Θεσσαλονίκης προς Δυρράχιο Εγνατία οδό (!) αποκόπτοντας έτσι μέγα τμήμα και μάλιστα το αρχαιότερο της Μακεδονίας.
  • Πτολεμαίος: Ο Πτολεμαίος θέτει ως βόρεια όρια το Δυρράχιο και τους Στόβους, ως ανατολικά τον Νέστο και ως νότια την Οίτη και τον Μαλιακό κόλπο, υπάγοντας έτσι στη Μακεδονία όλη τη Θεσσαλία και τη Φθιώτιδα. (Πτολ. Γ' 13).
  • Τίβος Λίβιος (Ρωμαίος): Ο Τίβος Λίβιος προσεγγίζοντας ίσως περισσότερο παντός άλλου αναφέρει: "Quanta Macedonia esset, Macedones quoque ignorabant" (XLV 30) (Πόση είναι η Μακεδονία, και αυτοί ακόμη οι Μακεδόνες αγνοούσαν).
  • Desdevises du Dezert: Ούτος ονομάζει Μακεδονία ολόκληρη τη περιοχή από Αδριατικό μέχρι τη Ροδόπη και από του Σκάρδου μέχρι το Πηνειό.
  • Μ. Δήμιτσας: Έναντι του προηγουμένου περιορίζει τα βόρεια και δυτικά όρια και ενώ παραδέχεται τα λοιπά ως ακριβή περιλαμβάνει στη Μακεδονία και αυτή την Ιλλυρία λόγω των πολλών εκεί αποκιών της.

1. Βασίλειο επί Περδίκκα Α: Μακεδονικό Βασίλειο της Ημαθίας αποτελούμενο από έξι επαρχίες: Ημαθία, Πιερία, Βοττιαία, Μυγδονία, Εορδαία και Αλμωπία.

2. Βασίλειο επί Αλεξάνδρου Α: Όλες οι παραπάνω συν τις ανατολικές προσαρτήσεις: Κρηστωνία, Βισαλτία, Ελιμία ή Ελιμιώτις, Ορεστίδα (Ορεστίς) και η Λυγκηστίδα (Λυγκηστίς ή Λύγκος)

3. Βασίλειο επί Φιλίππου: Το σύνολο των παραπάνω συν τις βόρειες και ανατολικές επιπλέον προσαρτήσεις: (βόρειες) Πελαγονία, Παιονία, (ανατολικές) Σιντική, Οδομαντική Ηδωνίδα (Ηδωνίς) και (νότια μία) Χαλκιδική.

Έτσι τα σαφή εξωτερικά όρια των παραπάνω επαρχιών σαφώς και δίδουν τα όρια της Μακεδονίας που ήταν: Προς Ν. το Αιγαίο από Νέστου μέχρι Πηνειού και ορέων Όλυμπος, Τιτάριο και Καμβούνια, (χώριζαν από τη Θεσσαλία τις επαρχίες Πιερίας και Ελιμίας). Προς Δ. η βόρεια οροσειρά της Πίνδου δηλαδή τα όρη Τύμφη, και Βόϊο (Γράμμος) που χώριζαν τις μακεδ. Επαρχίες Ελιμία και Ορεστίδα από την Ήπειρο, στη συνέχεια το όρος Πετρίνο παρά της Λυγνιδού λίμνης (Αχρίδας) και το όρος Τούρια που χώριζαν τις μακεδ. Επαρχίες Λυγκιστίδα και Πελαγονία από την Ιλλυρία. Προς Β. η περιβάλλουσα τους Στόβους οροσειρά στη συμβολή του Εριγώνα και Αξιού, η οροσειρά αυτή συνδέει το όρος Βάβουνα με το δυτικό κλάδο του Μεσάπιου όρους και που χώριζαν τις μακεδ. Επαρχίες Πελαγονία , νότια Παιονία και Σιντική από τη κυρίως Παιονία και τη Θρακική περιοχή των Μαίδων. Τέλος προς Α. το όρος Όρβηλος και ο ποταμός Νέστος που χώριζαν από της Θράκης τις Επαρχίες Σιντική, Οδομαντική και Ηδωνίδα.

Φυσική γεωγραφία

Μορφολογία εδάφους

Η Μακεδονία είναι χώρα πολύμορφη με ψηλά όρη που περιβάλουν εκτεταμένες πεδιάδες και αρκετούς ποταμούς που μερικοί πηγάζουν στις γειτονικές χώρες. Με μια γρήγορη ματιά στο ανάγλυφο του χώρου της εύκολα διαπιστώνεται ότι κύριο χαρακτηριστικό της Μακεδονίας είναι ο συσσωρευμένος ορεινός όγκος στα δυτικά που απλώνει προς την ανατολή ένα μακρότατο βραχίονα με αλλεπάλληλες οροσειρές που επιστέφουν από βορά όλη τη χώρα έως τη Θράκη κατά μήκος των βορείων συνόρων. Οι οροσειρές αυτές κόπτονται σε δύο ομάδες από τη βαθειά κοιλάδα του Αξιού (στο κέντρο της Μακεδονίας). Συνάμα σημαντικοί ποταμοί οι μεγαλύτεροι της Ελλάδας διασχίζουν τη γη αυτή που με τις υπάρχουσες αρκετές λίμνες παρέχουν το γενικό εκείνο μορφολογικό πλαίσιο που επιτρέπει τη διαίρεση του χώρου σε ακριβώς τρία χωριστά τμήματα την Δυτική Μακεδονία (εξαιρετικά ορεινή με σημαντικά οροπέδια), τη Κεντρική Μακεδονία (με τις εκτεταμένες πεδιάδες) και την Ανατολική Μακεδονία (με τα εύφορα λεκανοπέδια που περικλείονται σε λοφοσειρές).

Όρη

Στη Δυτική Μακεδονία, δύο παράλληλες οροσειρές, από Β προς Ν (διακλάδωση του Σκόρδου) με κύριο όρος το Πέτρινο(ή Γκαλιτσίκα) {Βορειοδυτικό όριο), χωρίζουν τις λεκάνες των λιμνών Μεγάλης και Μικρής Βρυγηίδας (ή Πρέσπες) από της Αχρίδας (Λυχνίτιδας), της δε προς Α. οροσειράς ο Βαρνούς (ή Περιστέρι), το Βέρνο ή Βίτσι, Σινιάτσικο ή Άσκιο, το Μπούρινο και το Βέρμιο. Ανατολικά το Καϊμακτσαλάν που στο Ελληνικό έδαφος ονομάζεται Βόρας, η Τζένα και το Πάικο. Μια νότια διακλάδωση αποτελούν τα Καμβούνια και τα Πιέρια που συνδέονται με τα Θεσσαλικά όρη Χάσια, Αντιχάσια και Όλυμπο. Ανάμεσα στις αλλεπάλληλες αυτές οροσειρές το οροπέδιο της Πτολεμαΐδας που συνεχίζει προς Β με της Φλώρινας και του Μοναστηρίου και προς Ν με της Κοζάνης και της Καστοριάς. Επίσης ανάμεσα στις οροσειρές αυτές κυλούν τα χειμαρρώδη νερά τους μικροί ποταμοί που τρέφουν καταλήγοντες στον Αλιάκμονα η κοιλάδα του οποίου αποτελούσε άλλοτε κόλπο που καλύφθηκε από τις προσχώσεις. (Πολλοί πιστεύουν ότι υπολείμματα εκείνου του κόλπου είναι η λίμνη της Καστοριάς).

Στη Κεντρική Μακεδονία παρουσιάζεται μια εντελώς διαφορετική όψη με μια σειρά από πεδιάδες που στεφανώνονται από οροσειρές. Κορμός αυτής είναι η κοιλάδα του Αξιού, ανάμεσα στα όρη Βέρμιο δυτικά, Κρούσια και Κερδύλλια ανατολικά τη Κερκίνη (ή Μπέλες) βορεινά και νότια τη Χαλκιδική, η ευφορώτερη της χώρας. Η Χαλκιδική τραχεία προέκταση της Κεντρικής Μακεδονίας, αποτελεί τη μεγαλύτερη χερσόνησο της Ελλάδας, με έκταση 3.281 τετρ. χλμ. μεταξύ Θερμαϊκού - Στρυμονικού κόλπου και που χωρίζεται με δύο λίμνες τη Βόλβη ή των Μπεσικίων ανατολικά και τη Κορώνεια ή του Λαγκαδά δυτικά που καταλήγει εισχωρούσα στο Αίγαίο ως Τρίαινα του Ποσειδώνα σε τρεις παράλληλες μικρότερες χερσονήσους της Κασσάνδρας ή Παλλήνης (δυτ.), της Σιθωνίας ή του Λόγκου και της Ακτής ή Άθω ή Αγίου Όρους (ανατ.) με αντίστοιχα ακρωτήρια το Ποσείδαιο, το Δρέπανο και το Νυμφαίο ή Ακρόθωο και επιμέρους κόλπους της Κασσάνδρας και του Αγ. Όρους ή Σιγγιτικός. Η Χαλκιδική στην οποία δεσπόζει η ορεινή τριάδα Χωρτιάτης Χολομόντας και Στρατονικό με σπουδαιότερο χείμαρρο τον Ρήχειο είναι η πλουσιότερη μεταλλευτική περιοχή της Ελλάδας.

Στην Ανατολική Μακεδονία, αν ο ποταμός Αξιός κόβει στα δύο την βόρεια στεφάνη της Μακεδονίας χωρίζοντάς την σε Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, ο ποταμός Στρυμών κόβει την ανατολική στεφάνη και χωρίζει έτσι την Κεντρική από την Ανατολική Μακεδονία που απλώνεται μέχρι τον Νέστο ποταμό φυσικό όριο με τη Θράκη. Ανάμεσα στους δύο αυτούς ποταμούς η Ανατολική Μακεδονία καλύπτεται από μια σειρά οροσειρών με ενδιάμεσες εύφορες κοιλάδες. Οι οροσειρές αυτές αρχίζουν από τα στενά της Κούλας που τα διασχίζει μεν ο Στρυμών αλλά και η εθνική οδός Θεσσαλονίκης – Σερρών – Σόφιας. Την ανατολική πλευρά των στενών αποτελούν οι προσβάσεις του όρους Άγκιστρο ή Τσιγγέλι απέναντι του Μπέλλες. Κατόπιν το όρος Όρβηλος (που είναι συνέχεια των Βουλγαρικών ορεινών όγκων του Πιρίν) με τη ψηλότερη κορφή του στο ελληνικό έδαφος την Αλή-Μπουντούς. Συνέχεια προς Ν τα όρη Βροντούς, Μενοίκιο και Α. το Φαλακρό και η Λεκάνη. Και ενώ όλα συνδέονται μεταξύ τους σε ενιαίο όγκο της οροσειράς της Ροδόπης όπου και ο κύριος κορμός της είναι εντός της Βουλγαρίας, περιέργως το Παγγαίο ορθώνεται τελείως απομονωμένο προς Ν με συντροφιά ένα μικρότερο όρος το Σύμβολο ή Σύμβουλο.

Ποταμοί και λίμνες

Κυριότεροι ποταμοί της Μακεδονίας είναι οι Αξιός, Αλιάκμονας, Στρυμών, Γαλλικός ή Λουδίας και Νέστος. Η Μακεδονία δεν είναι χώρα των λιμνών αλλά αν αναλογισθεί κανείς ότι από το σύνολο των 23 ελληνικών λιμνών, εκτός τις 6 λιμνοθάλασσες συνολικής επιφάνειας 734 τετρ. χλμ. οι 10 βρίσκονται στη Μακεδονία με μια λιμναία έκταση 191 τ. χλμ. τότε ασφαλώς, για την Ελλάδα, μάλλον είναι χώρα των λιμνών.

Οι λίμνες της Μακεδονίας[1], διακρίνονται σε ορεινές και πεδινές. Ορεινές (κύριες) είναι: Η μεγάλη Βρυγηίς (853/288(37)/50) – η μέγιστη των Βαλκανίων και η βαθύτερη επί ελληνικού τμήματος της Ελλάδας, και η μικρή Βρυγηίς (-/44/-) (ή Πρέσπες), η Βεγορρίτιδα ( ή Βεγορίτις ή του Οστρόβου) {540/68/65) - με τρεις επιμέρους μικρότερες των Πετρών, τη Χειμαδίτιδα και την Ζάχαρη, της Δοϊράνης (–/43(17)/8) και η Ορεστιάς (ή Καστοριάς) 620/30/10. Πεδινές είναι: η άλλοτε Γιαννιτσών[2], της Άρτζανης και του Αματόβου που τείνουν να αποξηραθν, η Κερκίνη, η Κορώνεια (ή του Λαγκαδά ή του Αγ.Βασιλείου) (55/57/15) και η Βόλβη 50/73/20.

Μεταλλικά ύδατα

Η Μακεδονία παρουσιάζει πολλές μεταλλικές πηγές με αξιόλογη χημική σύσταση και θεραπευτικές ιδιότητες. Κυριότερες εξ αυτών κατά νομό είναι:

  1. Πηγές Λαγκαδά: 18 χλμ. από Θεσσαλονίκη, τρεις στην ομώνυμη περιοχή, θερμ. 37-39° Με σύσταση ανά 1χγρ = 0,58 γρ. υδρανθρακικά άλατα ασβεστίου, μαγνησίου, νατρίου και χλωριούχα νατρίου και καλίου καλύπτοντας όλους τους όρους λουτρόπολης.
  2. Πηγές Σέδες: 15χλμ. από Θεσσαλονίκη, τέσσερις, με στοιχεία όπως των πηγών του Λαγκαδά.
  3. Πηγές Γιάννες: (Κιλκίς) τρεις, θερμ. 18-21°. Σύσταση 1λίτρο = 0,58γρ ανθαρακικό οξύ και κύρια συστατικά τα αυτά των πηγών Λαγκαδά, προτείνεται κατά στομαχικών παθήσεων.
  4. Πηγές ( Λουτρά Λουτροχωρίου ή Μπάνια ) στο Λουτροχώρι νομού Πέλλης, μεταξύ Έδεσσας και Βέρoιας, με θειούχα ύδατα.
  5. Πηγές Χαλκιδικής: Θερμά ύδατα που αναβλύζουν παρά τη θέση Τελκιλή.
  6. Πηγές Δουμπιών: (Χαλκιδική) όμοιας σύστασης με πηγές Γιάννες.
  7. Πηγές ( Λουτρά Λουτρακίου ή Ποζάρ ) στο Λουτράκι νομού Πέλλης, αναβλύζουν σε θερμ. 41°.
  8. Πηγές Σιδηροκάστρου: Βόρεια του Σιδηροκάστρου αναβλύζουν σε θερμ. 44,5°. Πολύ γνωστές κατά τη Βυζαντινή περίοδο.
  9. Πηγές Νιγρίτας (Επαρχία Βισαλτίας, νομού Σερρών): 4χλμ από Σέρρες. Αναβλύζουν σε θερμ. 55° Μεγάλης περιεκτικότητας αλάτων, τυγχάνουν ευρείας κατανάλωσης.
  10. Πηγές Έξω-Σου (Ξυνό νερό) στο 165ο χλμ. Θεσσαλονίκης- Μοναστηρίου, όμοιες με εκείνες του Λαγκαδά και
  11. Πηγές Ελευθερών, ΝΔ της Καβάλας, ύδατα οξυανθρακικά, θεωρούνται ιαματικά κατά ψαμμίασης, λιθίασης, στομαχικών νοσημάτων κλπ.

Δείτε επίσης

Σημειώσεις

  1. ^  Οι λίμνες αναφέρονται με στοιχεία {υψόμετρο/έκταση σε τετραγωνικά χιλιόμετρα (ελληνική)/μέγιστο βάθος σε μέτρα}
  2. ^  Ελώδης λίμνη με πυκνούς καλαμιώνες περίφημη κρύπτη κατά τον Μακεδονικό αγώνα 1900-1908 και των αντάρτικων σωμάτων των Μακεδονομάχων και Βουλγάρων κομιτατζήδων βαμμένη με πολύ αίμα σε θανάσιμες ενέδρες αποφασιστικών αντιπάλων. Aποκαλύπτεται στο μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα στα «Μυστικά του Βάλτου». Από το 1930 με πρωτοβουλία του Ε. Βενιζέλου ξεκίνησαν έργα αποξήρανσης με ίδια ευτυχώς τύχη της ελώδης λίμνης του Αχινού (Ανατ. Μακεδονία).